Sau những năm kháng chiến chống thực dân Pháp trường kỳ, gian khổ nhưng vô cùng anh dũng của quân và dân ta, Hiệp định Giơ-ne-vơ về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết ngày 20/7/1954. Đây không chỉ là kết quả của thắng lợi quân sự vang dội, đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, mà còn là thắng lợi của đường lối kháng chiến đúng đắn, sáng tạo của Đảng ta; thắng lợi của ý chí độc lập, tự do, của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và tinh thần đoàn kết quốc tế trong sáng.
Hiệp định Giơ-ne-vơ ra đời trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân ta bước vào giai đoạn quyết định. Trên chiến trường, ta liên tiếp giành những thắng lợi quan trọng, làm phá sản từng bước các kế hoạch quân sự của địch. Đặc biệt, Chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 07/5/1954 đã giáng đòn quyết định vào ý chí xâm lược của thực dân Pháp, làm thay đổi căn bản cục diện chiến tranh, tạo cơ sở thực tiễn và thế mạnh chính trị, ngoại giao cho phái đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Giơ-ne-vơ.
Điểm nổi bật của Hội nghị Giơ-ne-vơ là lần đầu tiên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tham gia một hội nghị quốc tế đa phương lớn với tư cách đại diện cho một dân tộc độc lập, có chủ quyền và có chính nghĩa. Trên bàn đàm phán, phái đoàn ta do Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Văn Đồng làm Trưởng đoàn đã kiên trì lập trường nguyên tắc: Hòa bình phải gắn với độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; đình chiến phải đi đôi với việc các bên tôn trọng quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam, Lào, Campuchia. Đó là lập trường chính nghĩa, phản ánh khát vọng hòa bình nhưng không đánh đổi độc lập dân tộc; mềm dẻo về sách lược nhưng kiên định về mục tiêu chiến lược.
Nội dung cơ bản của Hiệp định Giơ-ne-vơ khẳng định việc đình chỉ chiến sự trên toàn cõi Đông Dương; công nhận và tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, Lào, Campuchia; quy định việc rút quân, tập kết, chuyển quân, trao trả tù binh; không đặt căn cứ quân sự nước ngoài, không liên minh quân sự với nước ngoài; tiến tới tổng tuyển cử để thống nhất đất nước. Những nội dung đó là cơ sở pháp lý quốc tế quan trọng, buộc các nước tham dự Hội nghị phải thừa nhận các quyền dân tộc cơ bản của Nhân dân ta, mở ra một giai đoạn mới cho cách mạng Việt Nam.
Về ý nghĩa lịch sử, Hiệp định Giơ-ne-vơ đánh dấu thắng lợi to lớn của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược; chấm dứt về cơ bản ách thống trị của chủ nghĩa thực dân cũ kéo dài gần một thế kỷ ở Việt Nam; tạo điều kiện để miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, trở thành hậu phương lớn của cả nước. Đồng thời, Hiệp định đặt ra nhiệm vụ tiếp tục đấu tranh để hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, tiến tới thống nhất đất nước. Từ đây, cách mạng Việt Nam bước vào thời kỳ mới, vừa xây dựng miền Bắc, vừa đấu tranh giải phóng miền Nam, thực hiện trọn vẹn mục tiêu độc lập dân tộc và thống nhất đất nước.
Hiệp định Giơ-ne-vơ cũng là mốc son của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam. Từ thực tiễn Hội nghị, có thể thấy rõ sự kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao; giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; giữa nguyên tắc kiên định và sách lược linh hoạt. Ngoại giao Việt Nam tại Hội nghị Giơ-ne-vơ không phải là sự nhân nhượng thụ động, mà là nghệ thuật tận dụng thời cơ, khai thác tương quan lực lượng, tranh thủ sự đồng tình của dư luận tiến bộ thế giới, bảo vệ tối đa lợi ích dân tộc trong điều kiện lịch sử cụ thể. Đó là bài học sâu sắc về bản lĩnh, trí tuệ và phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh: Độc lập, tự chủ, hòa hiếu, nhân văn, trọng lẽ phải và chính nghĩa.
Từ mốc son của Hiệp định Giơ-ne-vơ, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân tộc Việt Nam tiếp tục đi qua những chặng đường vô cùng gian khổ, hy sinh, nhưng đầy anh dũng, vẻ vang để làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975, thống nhất đất nước, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Trong hành trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tinh thần đó tiếp tục soi sáng con đường cách mạng Việt Nam: Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; chủ động hội nhập, vững vàng trước mọi khó khăn thử thách, vì một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh và phát triển bền vững.
Kỷ niệm 72 năm Ngày ký Hiệp định Giơ-ne-vơ, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội hội chủ nghĩa. Vì vậy, mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi người dân càng cần nhận thức sâu sắc hơn giá trị của hòa bình, độc lập, thống nhất; nâng cao trách nhiệm, giữ vững niềm tin, ý chí và khát vọng đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới phát triển phồn vinh, hạnh phúc.
Việt Cường
