Sinh ngày 19/11/1951 tại ấp Mỹ Khánh B, xã Thái Mỹ, huyện Củ Chi, tỉnh Gia Định (nay xã Thái Mỹ, thành phố Hồ Chí Minh), Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Kiều Văn Niết lớn lên trên vùng “đất thép” luôn chìm trong khói lửa chiến tranh. Khi mới 14 tuổi, cha ông bị quân Mỹ - ngụy sát hại, để lại người mẹ tần tảo một mình nuôi bốn anh em bằng nghề làm thuê. Không có điều kiện đến trường, ông cùng em trai đi chăn trâu, làm mướn để phụ giúp gia đình. Chính những mất mát ấy đã sớm hun đúc trong người thanh niên vùng đất thép lòng yêu nước và ý chí cầm súng bảo vệ quê hương.
Năm 16 tuổi, Kiều Văn Niết tham gia lực lượng du kích xã Thái Mỹ, làm nhiệm vụ giao liên; những chuyến chuyển thư, tài liệu, dẫn đường cho cán bộ vượt qua các tuyến kiểm soát của địch luôn đối mặt với hiểm nguy, nhưng chưa bao giờ làm người thanh niên ấy chùn bước.
Năm 1968, ông được điều về Đại đội C15, bộ đội địa phương huyện Củ Chi. Từ đây, tuổi trẻ của ông gắn với những trận đánh ác liệt trên chính quê hương mình. Chỉ trong chưa đầy hai năm, ông cùng đồng đội tham gia nhiều trận chiến, lập nhiều chiến công.
Năm 1970, trong trận tiến công ấp chiến lược Bàu Tre Cổ, một quả đạn cối nổ ngay sát vị trí chiến đấu. Cú nổ khiến cánh tay phải của ông gần như bị cắt lìa. Giữa làn đạn dày đặc, người chiến sĩ trẻ chỉ kịp dùng tay trái nhặt lại khẩu súng, ghì chặt phần bắp tay bị thương để cầm máu.
Phần cánh tay bị thương chỉ còn dính lại bằng một phần da và gân, liên tục va đập theo từng bước chạy. Không có đồng đội bên cạnh, không có điều kiện cứu chữa và cũng không còn lựa chọn nào khác, ông buộc phải đưa ra quyết định đau đớn nhất của đời mình. Ông đặt cánh tay lên bờ ruộng, dùng chân đạp xuống rồi dồn hết sức giật mạnh để tách phần cánh tay gần đứt lìa. Cơn đau khiến ông nhiều lần ngất lịm giữa chiến trường. Mỗi lần tỉnh lại, ông vẫn ôm chặt khẩu súng, tiếp tục lần từng bước trở về đơn vị. Đó là quyết định sinh tử của một người lính trẻ trong khói lửa chiến tranh và cũng là minh chứng cho ý chí kiên cường của người chiến sĩ cách mạng.
Sau ca phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn cánh tay phải, nhiều người nghĩ cuộc đời chiến đấu của người lính trẻ đã khép lại. Thế nhưng, ba tháng điều trị trong những căn hầm bí mật giữa vùng chiến sự lại mở ra một hành trình mới.
Tuổi thơ nghèo khó khiến Kiều Văn Niết chưa từng được cắp sách đến trường. Trong thời gian điều trị, một đồng đội trở thành người thầy đầu tiên dạy ông học đọc, học viết. Lớp học diễn ra ngay trong căn hầm dã chiến, không bảng, không bàn ghế. Những mảnh giấy nhặt được được tận dụng làm vở; hết giấy thì dùng que viết xuống nền đất hoặc lấy ngón tay tập từng nét chữ trên vách hầm.
Ba tháng điều trị cũng là ba tháng người thương binh trẻ miệt mài tập viết bằng bàn tay trái. Những nét chữ đầu tiên còn nguệch ngoạc, nhiều lúc bàn tay tê cứng vì chưa quen, nhưng ông chưa bao giờ nghĩ đến chuyện bỏ cuộc. Rồi một ngày, người lính từng chưa biết mặt con chữ đã tự đọc được những dòng đầu tiên và viết được lá thư đầu tiên gửi về gia đình. Sau này nhớ lại, ông từng chia sẻ rằng niềm vui ấy còn khó diễn tả hơn cả những lần lập chiến công ngoài mặt trận.
Không chỉ học chữ, Kiều Văn Niết còn kiên trì tập làm lại mọi công việc chỉ với một cánh tay. Từ giặt quần áo, nấu ăn, cuốc đất, trồng rau đến những sinh hoạt thường ngày, việc nào ông cũng tự mình rèn luyện. Điều mà nhiều người nghĩ một thương binh hạng nặng khó có thể làm được, ông đều bền bỉ vượt qua với suy nghĩ giản dị: “Người khác làm được thì mình cũng phải làm được”.
Khi sức khỏe dần ổn định, người thương binh một tay nhiều lần tha thiết xin được trở lại đơn vị. Nguyện vọng ấy cuối cùng cũng được chấp thuận. Năm 1971, ông được giao làm liên lạc cho Huyện đội Củ Chi, sau đó phụ trách Tổ Hỏa tốc rồi Trung đội Thông tin. Chỉ còn một cánh tay nhưng ông vẫn thực hiện hàng trăm chuyến công tác qua vùng địch kiểm soát, chuyển công văn, điện tín và mệnh lệnh chiến đấu đến đúng nơi, đúng thời điểm, góp phần giữ vững mạch thông tin liên lạc của lực lượng vũ trang Củ Chi trong những năm tháng ác liệt nhất của cuộc kháng chiến.
Những cống hiến ấy được Đảng và Nhà nước ghi nhận. Ngày 24/1/1976, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông còn được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Quân công giải phóng hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhì, Huân chương Chiến sĩ Giải phóng, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang cùng nhiều danh hiệu Dũng sĩ Quyết thắng, Dũng sĩ diệt Mỹ, Dũng sĩ diệt xe cơ giới.
Đối với ông, những phần thưởng ấy không chỉ là niềm vinh dự của riêng mình mà còn là sự ghi nhận đối với biết bao đồng đội đã cùng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Sau ngày đất nước thống nhất, Kiều Văn Niết xây dựng gia đình với bà Phan Trường Phụng, một nữ thương binh từng bị địch giam cầm tại nhà tù Côn Đảo. Hai con người bước ra từ chiến tranh đã cùng nhau vun đắp một mái ấm bằng tình yêu, sự sẻ chia và nghị lực vượt qua khó khăn. Dù chỉ còn một cánh tay, ông vẫn đảm đương công việc, chăm lo gia đình và tiếp tục cống hiến cho xã hội.
Ông chuyển công tác về Ban Tổ chức Tỉnh ủy Kiên Giang, tiếp tục làm việc với tinh thần trách nhiệm của người cán bộ, đảng viên. Trong công tác cũng như cuộc sống, đồng nghiệp luôn nhớ đến ông là người khiêm nhường, tận tụy và giàu nghị lực. Ông không cho phép bản thân đầu hàng trước hoàn cảnh mà luôn nỗ lực hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.
Khi nghỉ hưu, người Anh hùng năm nào vẫn không chọn cuộc sống an nhàn. Ông dành nhiều thời gian gặp gỡ cán bộ, đoàn viên, thanh niên, học sinh để kể về những năm tháng chiến đấu của thế hệ đi trước; đồng thời cần mẫn viết hồi ký, lưu giữ ký ức về đồng đội và những trận chiến khốc liệt trên quê hương Củ Chi. Với ông, đó không chỉ là cách tri ân những người đã ngã xuống mà còn là trách nhiệm truyền lại lịch sử cho thế hệ hôm nay và mai sau.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày để lại cánh tay phải nơi chiến trường Củ Chi, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Kiều Văn Niết vẫn sống trọn vẹn với phẩm chất của người lính cách mạng: kiên cường, tận tụy và giàu trách nhiệm. Cuộc đời ông là minh chứng sinh động cho ý chí vượt lên nghịch cảnh, lòng yêu nước và tinh thần cống hiến không ngừng nghỉ. Những trang hồi ký và những câu chuyện Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Kiều Văn Niết kể hôm nay không chỉ góp phần gìn giữ ký ức chiến tranh, tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc mà còn bồi đắp lòng yêu nước, hun đúc lý tưởng cách mạng và truyền cảm hứng cho các thế hệ hôm nay tiếp bước xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Thu Anh
