Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là kết quả tất yếu của quá trình đấu tranh cách mạng lâu dài, gian khổ; là thành quả của đường lối cách mạng đúng đắn, sáng tạo do Đảng Cộng sản Việt Nam và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh xác lập, tổ chức và lãnh đạo.
Từ Hội nghị Trung ương lần thứ tám vào tháng 5/1941, Đảng đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh, gọi tắt là Việt Minh, nhằm tập hợp rộng rãi mọi tầng lớp nhân dân vào cuộc đấu tranh giành độc lập. Phong trào cách mạng từng bước phát triển, căn cứ địa được xây dựng, lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang không ngừng lớn mạnh, tạo tiền đề vững chắc cho cuộc tổng khởi nghĩa khi thời cơ đến.
Khi phát-xít Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh ngày 15/8/1945, chính quyền tay sai hoang mang, rệu rã, thời cơ lịch sử xuất hiện. Với tầm nhìn chiến lược và sự nhạy bén đặc biệt, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh kịp thời phát động toàn dân nổi dậy giành chính quyền trước khi quân Đồng minh kéo vào Đông Dương.
Hưởng ứng Lệnh tổng khởi nghĩa, Nhân dân cả nước đồng loạt vùng lên. Ngày 19/8/1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội thắng lợi, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phong trào cách mạng trên cả nước. Chỉ trong một thời gian ngắn, chính quyền cách mạng được thiết lập từ Trung ương đến các địa phương. Ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh trịnh trọng đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở ra một thời đại mới trong lịch sử dân tộc.
Cách mạng Tháng Tám thành công đã đập tan ách thống trị của thực dân Pháp kéo dài gần một thế kỷ, đánh đổ ách thống trị của phát-xít Nhật và xóa bỏ chế độ phong kiến tồn tại hàng nghìn năm ở đất nước ta. Từ đây, Nhân dân Việt Nam trở thành người chủ thật sự của đất nước; Đảng Cộng sản Việt Nam từ hoạt động bí mật trở thành Đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội; dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
Tầm vóc của Cách mạng Tháng Tám không chỉ giới hạn trong phạm vi Việt Nam. Thắng lợi ấy góp phần mở đầu thời kỳ sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ, cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc của nhân dân các nước thuộc địa, nhất là tại châu Á, châu Phi và Mỹ La-tinh. Cách mạng Tháng Tám khẳng định một chân lý lớn: Một dân tộc dù đất không rộng, người không đông, nếu có đường lối đúng đắn, có tổ chức lãnh đạo tiên phong và biết phát huy sức mạnh của toàn dân thì hoàn toàn có thể đánh bại các thế lực xâm lược, giành lại độc lập, tự do.
Những bài học của Cách mạng Tháng Tám vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn. Trước hết là bài học về sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng - nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Đường lối độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội đáp ứng đúng nguyện vọng thiết tha của Nhân dân và phù hợp xu thế phát triển của thời đại. Thực tiễn cách mạng khẳng định, trong bất cứ hoàn cảnh nào, phải kiên định mục tiêu, lý tưởng; đồng thời không ngừng đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo và tổ chức thực hiện.
Cách mạng Tháng Tám còn là bài học mẫu mực về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Đảng tập hợp được mọi giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo và người Việt Nam yêu nước trong một mặt trận thống nhất, lấy lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc làm điểm tương đồng. Nhân dân chính là chủ thể làm nên thắng lợi của cuộc cách mạng. Vì vậy, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, mọi chủ trương, đường lối của Đảng phải xuất phát từ lợi ích, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân; dựa vào Nhân dân, phát huy quyền làm chủ, sức sáng tạo và nguồn lực to lớn trong Nhân dân.
Bài học về chủ động chuẩn bị lực lượng, dự báo đúng tình hình và kịp thời nắm bắt thời cơ của Cách mạng Tháng Tám càng có ý nghĩa sâu sắc trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp, khó lường hiện nay. Thời cơ không tự nhiên chuyển hóa thành thành quả nếu thiếu năng lực, bản lĩnh và quyết tâm hành động. Muốn phát triển nhanh, bền vững, đất nước phải củng cố nội lực, giữ vững độc lập, tự chủ, đồng thời chủ động hội nhập quốc tế, tranh thủ hiệu quả các nguồn lực bên ngoài, nhất là thành tựu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945 - 19/8/2026), trong thời điểm toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang tích cực triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2025-2030. Tinh thần Cách mạng Tháng Tám năm 1945 sẽ mãi là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn, tiếp thêm niềm tin và động lực để dân tộc Việt Nam vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.
Việt Cường
