Phạm Văn Đồng - Nhà ngoại giao xuất sắc của cách mạng Việt Nam

Sinh ra trong một gia đình trí thức yêu nước, đồng chí Phạm Văn Đồng sớm được hun đúc tinh thần dân tộc và khát vọng cống hiến cho đất nước. Trong quá trình học tập tại Huế và Hà Nội, đồng chí sớm tiếp xúc với sách báo tiến bộ, tham gia phong trào yêu nước của học sinh, sinh viên, từng bước giác ngộ lý tưởng cách mạng, lựa chọn con đường đấu tranh vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Năm 1926 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời cách mạng của đồng chí Phạm Văn Đồng khi được trực tiếp tham gia lớp đào tạo cán bộ ở Quảng Châu do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tổ chức, giảng dạy và được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Từ đây, đồng chí gắn bó trọn đời với sự nghiệp cách mạng của Đảng, trải qua nhiều thử thách, gian khổ, kể cả những năm tháng tù đày khắc nghiệt, vẫn giữ vững niềm tin sắt son vào thắng lợi của cách mạng.
Sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, đồng chí Phạm Văn Đồng được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tin cậy giao nhiều trọng trách quan trọng. Trong bối cảnh chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với thù trong giặc ngoài, ngoại giao trở thành một mặt trận đặc biệt quan trọng nhằm bảo vệ thành quả cách mạng, tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế. Trên mặt trận ấy, đồng chí đã thể hiện rõ bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy sắc sảo và phong cách ngoại giao mẫu mực.
Cuối tháng 5/1946, đồng chí được cử làm Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đàm phán chính thức với Chính phủ Cộng hòa Pháp tại Hội nghị Phông-ten-nơ-blô. Dù hội nghị không đạt được kết quả như mong muốn, nhưng quá trình đàm phán đã góp phần làm rõ thiện chí hòa bình của Việt Nam, đồng thời tranh thủ được sự cảm thông, ủng hộ của dư luận tiến bộ quốc tế đối với cuộc đấu tranh chính nghĩa của Nhân dân ta.
Dấu mốc nổi bật nhất trong sự nghiệp ngoại giao của đồng chí Phạm Văn Đồng là Hội nghị Giơ-ne-vơ năm 1954 về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương. Với cương vị Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Ngoại giao, Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đồng chí trực tiếp tham gia đối thoại, thương lượng với các cường quốc lớn. Những lập luận chặt chẽ, sắc bén, lập trường kiên định nhưng sách lược mềm dẻo của đồng chí đã góp phần quan trọng vào việc ký kết Hiệp định Giơ-ne-vơ, buộc các bên liên quan phải công nhận các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam.
Thành công tại Hội nghị Giơ-ne-vơ đã đưa tên tuổi đồng chí Phạm Văn Đồng trở thành biểu tượng của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam. Những phát biểu đanh thép, những cuộc trả lời phỏng vấn sâu sắc, thuyết phục của đồng chí được bạn bè quốc tế đánh giá cao, thể hiện trí tuệ, bản lĩnh và khí phách của một dân tộc kiên cường, yêu chuộng hòa bình nhưng quyết không khuất phục trước mọi áp lực.
Trong suốt những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đồng chí Phạm Văn Đồng, trên cương vị Thủ tướng Chính phủ, đồng thời giữ vai trò nòng cốt trong việc hoạch định và chỉ đạo đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Đồng chí đã nhiều lần dẫn đầu các đoàn đại biểu cấp cao của Việt Nam đi thăm hữu nghị và làm việc với các nước xã hội chủ nghĩa anh em, tham dự các hội nghị quốc tế quan trọng, góp phần mở rộng quan hệ đối ngoại, tăng cường sự ủng hộ, giúp đỡ của bạn bè quốc tế đối với sự nghiệp đấu tranh chính nghĩa của Nhân dân Việt Nam.
Phong cách ngoại giao của đồng chí Phạm Văn Đồng là sự kế thừa và phát triển sáng tạo phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa kiên định về nguyên tắc và linh hoạt về phương pháp; giữa lý lẽ sắc bén và tình cảm chân thành; giữa trí tuệ sắc sảo và đức tính khiêm nhường, giản dị. Chính phong cách ấy đã tạo nên uy tín cá nhân lớn lao của đồng chí trên trường quốc tế, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong quan hệ quốc tế.
Không chỉ là nhà ngoại giao tài năng, đồng chí Phạm Văn Đồng còn là tấm gương sáng về đạo đức cách mạng. Dù đảm nhiệm cương vị cao nhất của Chính phủ trong thời gian dài, đồng chí luôn giữ nếp sống giản dị, liêm khiết, khiêm nhường, gần gũi với Nhân dân, hết lòng vì lợi ích của đất nước. Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí là minh chứng sinh động cho phẩm chất cao đẹp của người cộng sản chân chính.
Với những cống hiến to lớn và đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, nhất là trên mặt trận ngoại giao, đồng chí Phạm Văn Đồng xứng đáng là một trong những nhà ngoại giao kiệt xuất nhất của Việt Nam trong thế kỷ XX. Di sản tư tưởng, phong cách và nhân cách của đồng chí tiếp tục là nguồn cảm hứng, là bài học quý báu đối với các thế hệ cán bộ đối ngoại hôm nay và mai sau, góp phần thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển của Đảng ta.
Thái Văn Khởi